Home nasional Melio: Impasse Politiku Mosu Hosi Desizaun Xefi Estadu

Melio: Impasse Politiku Mosu Hosi Desizaun Xefi Estadu

3276
0
SHARE
Jurista Melio de Jesus. Photo: TTN/Hortencio Sanches

By: Hortencio SANCHES

THETIMOR-NEWS.com, DILI – Jurista Timoroan Melio de Jesus hatete, impasse politiku ne’ebe daudauk ne’e mosu tanba Prezidente Republika (PR) Francisco Guterres Lu-Olo la fo posse ba proposta membru Governu ne’ebe aprezenta hosi Primeiru Ministru (PM) Taur Matan Ruak.

Nia dehan, lolos PR Lu-Olo nia knar halo serimonial deit ba posse ne’ebe akontese no proposta lista Governu kompetensia tomak hosi PM Taur Matan Ruak.

“Prezidente hare ba fator oi-oin tuir interpretasaun nai Prezidente nian hakarak interpreta konstituisaun ho diak relasiona ba membru Governu sira  ne’ebe iha proposta laran katak,  iha kazu, indikasaun ba korupsaun ne’e mak nai prezidente lakoi fo fali lista ne’e ba Primeiru Ministru tanba razoens ne’ebe hosi Prezidente  mak kestaun kredibilidade no integridade estadu nian,” dehan Melio ba THETIMOR-NEWS iha  Hotel Timor, Tersa (17/07/2018).

Tanba ne’e, semana hirak liu ba kotuk Prezidente Aliansa Mudansa ba Progresu (AMP) Kay Rala Xanana Gusmao hamutuk ho membru hirak ne’ebe naran Xefi Estadu hasai hosi lusta  membru Governu halo konferensia imprensa hodi deklara ba publiku katak, sira  simu ona karta hosi Tribunal dehan,  membru hirak ne’e laiha kazu ruma kona ba  korupsaun.

“Tuir lolos sira nain 9 ou 11 ne’e hetan posse ona tanba Timor – Leste ne’e ita rekoinese prinsipiu de lei jeralmente uza iha resensaun inosensia ne’e, ne’e katak ema arguidu ida labele hetan kondenadu bainhira seidauk hetan desizaun final hosi Juis Tribunnal, maibe ba  sira  ne’ebe mak sei hetan alegasaun foin tama ba prosesu investigasaun ne’e sei inosente hela,” dehan Melio.

Ho nune’e, Melio konsidera Xefi Estadu hakat liu ona prosesu judisial ne’ebe estabelese iha Timor  – Leste.

“Nai Prezidente  jakat  liu ona ba kompetensia orgaun  judikativu ninian, tanba ita mos hakarak hatete  katak, Timor – Leste ita uza Sistema semi Prezidensial,  iha separasaun poderes ne’ebe komtempla iha  artigu 60 kona ba  separasaun poder organizasaun poder politiku nian,” dehan nai.

Nia esplika, Timor – Leste  laiha orgaun soberania ida atu as liu hosi orgaun soberania seluk, hanesan Prezidente Republika, Governu Parlamentu Nasional iha interdependensia ba malu no iha relasaun servisu hamutuk tuir kompetensia ida-idak nian.

“Iha ona sertifikasaun hosi Tribunal bazeia ba artigu 77 kodiku prosesu penal Timor – Leste nian ba sira ne’ebe sente  katak iha kazu ruma iha Tribunal bele husu sertifikasaun, hanesan mos maun Xanana halo hodi husu sertifikasaun ba Tribunal ne’e ba naran hirak ne’ebe nai Prezidente la fo posse  ne’e hanoin dalan diak liu atu hatudu ba Prezidente  Republika katak, desizaun ne’ene Prezidente halo hakat liu ona kompetensia  tuir  konstituisaun fo, maibe hakarak ka lakoi sertifikasaun fo sai ona hosi Tribunal  kona ba membru hirak ne’e laiha naran ruma rejistu iha Tribunal  bele simu ona posse maibe depende ba komunikasaun entre Prezidente ho Primeiru Ministru,” dehan Melio.

Tuir nia, bainhira  PR Lu-Olo nafatin mantein prinsipiu hodi  la fo posse ba membru hirak ne’e iha dalan rua mak  bele ultrapasa, PM  Taur  Matan Ruak ho partidu tolu ne’ebe  involve iha AMP laran bele indijita ou fo fali ba ema  seluk hodi  asumi knar hirak ne’e.

Enkuantu, alternativu da-ruak bainhira lista refere mantein nafatin PR  Lu-Olo kontinua la fo posse mak AMP iha Parlamentu Nasional bele halo fiskalizasaun abstratu no konkreta  ba Tribunal Rekursu kona ba  desizaun Xefi Estadu nian.

Editóra: Agida DOS SANTOS I COPYRIGHT THETIMORNEWS © 2018

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here